Γιατί ξεχορδίζεται το πιάνο — υγρασία, θερμοκρασία, μετακόμιση

«Μα δεν το παίζει κανείς, γιατί ξεκουρδίστηκε;» Το ακούω σε κάθε δεύτερο σπίτι, και η απάντηση εκπλήσσει: το πιάνο ξεχορδίζεται κυρίως από το περιβάλλον, όχι από το παίξιμο. Υγρασία, θερμοκρασία και μετακινήσεις κάνουν τη δουλειά, είτε παίζετε είτε όχι. Αν καταλάβετε τον μηχανισμό, θα καταλάβετε και πώς να τον επιβραδύνετε. Χορδίζω πιάνα στην Αθήνα και σε όλη την Αττική από το 1994, με BSc Piano Technology από το London Guildhall University, και αυτό το άρθρο είναι η εξήγηση που δίνω σε κάθε επίσκεψη.

Τι κρατά το πιάνο χορδισμένο

Κάθε χορδή του πιάνου είναι τεντωμένη ανάμεσα σε δύο σημεία, με μεγάλη δύναμη. Το ένα άκρο της είναι στερεωμένο σε κλειδί μέσα σε ένα ξύλινο μπλοκ. Η χορδή περνά πάνω από μια ξύλινη γέφυρα, που είναι κολλημένη πάνω στο ηχείο, μια λεπτή ξύλινη πλάκα που κάνει τον ήχο να ακούγεται.

Η συχνότητα κάθε νότας εξαρτάται από το πόσο τεντωμένη είναι η χορδή. Κάθε τι που αλλάζει αυτό το τέντωμα, έστω ελάχιστα, αλλάζει τη νότα. Και τα ξύλινα μέρη, που κρατούν και στηρίζουν τις χορδές, αλλάζουν διαστάσεις συνεχώς. Αυτό είναι το κλειδί.

Υγρασία: ο μεγάλος παράγοντας

Το ξύλο απορροφά υγρασία από τον αέρα και την αποβάλλει. Όταν η υγρασία ανεβαίνει, το ηχείο φουσκώνει, η καμπύλη του αυξάνεται, η γέφυρα ανεβαίνει και σπρώχνει τις χορδές. Η τάση τους αυξάνεται, και το πιάνο ανεβαίνει σε ύψος. Όταν η υγρασία πέφτει, συμβαίνει το αντίθετο: το ηχείο μαζεύει, η γέφυρα κατεβαίνει, το πιάνο πέφτει.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι το πιάνο ανεβαίνει και κατεβαίνει. Είναι ότι δεν το κάνει ομοιόμορφα. Οι μεσαίες νότες, που βρίσκονται στο πιο ευαίσθητο τμήμα του ηχείου, κινούνται περισσότερο από τις ακραίες. Έτσι το πιάνο δεν αλλάζει απλώς ύψος, ξεκουρδίζεται σε σχέση με τον εαυτό του. Αυτό ακούτε ως φάλτσο πιάνο.

Στην Αττική, ο κύκλος είναι προβλέψιμος. Υγρός χειμώνας με θέρμανση που ξεραίνει τα δωμάτια, ξηρό καλοκαίρι, και δύο εποχές μετάβασης που κάνουν τις μεγαλύτερες αλλαγές. Η ίδια υγρασία, όταν είναι συνεχώς υψηλή, προκαλεί και άλλα: πλήκτρα που κολλούν γιατί οι τσόχες φουσκώνουν, σκουριά, μούχλα και μυρωδιά στο εσωτερικό. Η υγρασία είναι ο εχθρός νούμερο ένα, όχι μόνο του χορδίσματος.

Θερμοκρασία, θέρμανση και ήλιος

Η θερμοκρασία δρα με δύο τρόπους. Ο άμεσος είναι μικρός: οι μεταλλικές χορδές διαστέλλονται με τη ζέστη και χαλαρώνουν ελάχιστα. Ο έμμεσος είναι ο σημαντικός: η θέρμανση αλλάζει την υγρασία. Ένα καλοριφέρ δίπλα στο πιάνο ή ένα τζάκι στο ίδιο δωμάτιο ξεραίνει τον αέρα γύρω από το όργανο μέσα σε λίγες ώρες. Το ηχείο αντιδρά, και την επόμενη εβδομάδα το πιάνο ακούγεται διαφορετικό.

Ο άμεσος ήλιος είναι χειρότερος, γιατί θερμαίνει το ξύλο άνισα. Η μία πλευρά του πιάνου ζεσταίνεται και στεγνώνει, η άλλη όχι. Το αποτέλεσμα είναι ξεκούρδισμα, αλλά και μακροπρόθεσμη ζημιά στο βερνίκι, στις κόλλες και στο ίδιο το ηχείο.

Γι' αυτό η πρώτη μου σύσταση σε κάθε σπίτι είναι η θέση: εσωτερικός τοίχος, μακριά από παράθυρο, καλοριφέρ, τζάκι και κλιματιστικό. Είναι η φθηνότερη συντήρηση που υπάρχει.

Μετακόμιση και αλλαγή θέσης

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το κούνημα της μεταφοράς ξεκουρδίζει το πιάνο. Σπάνια ισχύει για ένα υγιές όργανο. Αυτό που το αλλάζει είναι ο νέος χώρος: άλλη υγρασία, άλλη θερμοκρασία, άλλος τοίχος. Το ξύλο χρειάζεται μερικές εβδομάδες για να ισορροπήσει στις νέες συνθήκες, και σε αυτό το διάστημα το χόρδισμα μετακινείται.

Αυτό ισχύει και για μετακίνηση μέσα στο ίδιο σπίτι, από το σαλόνι στο παιδικό δωμάτιο, ή από εσωτερικό τοίχο σε εξωτερικό. Η μεταφορά μπορεί να επηρεάσει τα κινητά μέρη, τα πεντάλ και τον μηχανισμό, και να φέρει θορύβους. Αλλά το ξεκούρδισμα το φέρνει το μικροκλίμα. Το πώς προγραμματίζεται το χόρδισμα μετά από μεταφορά το εξηγώ στο άρθρο Μετακόμιση πιάνου: πόσο να περιμένω.

Παίξιμο, χρόνος και η κατάσταση του οργάνου

Το παίξιμο έχει ρόλο, μικρότερο από ό,τι νομίζουμε αλλά υπαρκτό. Κάθε χτύπημα του σφυριού τραντάζει τη χορδή και την κάνει να «κάτσει» λίγο περισσότερο. Πολλές ώρες μελέτης και δυνατό παίξιμο επιταχύνουν τη διαδικασία. Σε πιάνα που παίζονται επαγγελματικά, αυτό είναι ο λόγος που χορδίζονται πιο συχνά.

Ο χρόνος δρα μόνος του. Η τάση των χορδών υποχωρεί σταδιακά, χρόνο με τον χρόνο, ακόμη και σε τέλειο περιβάλλον. Γι' αυτό ένα πιάνο που έχει δέκα χρόνια να χορδιστεί έχει πέσει πολύ κάτω από το κανονικό ύψος, είτε παίχτηκε είτε όχι.

Τέλος, η κατάσταση του οργάνου. Χαλαρά κλειδιά, κουρασμένες χορδές και παλιά υλικά κάνουν το χόρδισμα να «μην κρατά». Σε αυτά τα πιάνα ο κύκλος των εποχών φαίνεται πιο έντονα, και η ετήσια επίσκεψη είναι η στιγμή που κρίνουμε αν χρειάζεται κάτι περισσότερο. Η ίδια φθορά φέρνει συχνά και πλήκτρα που διπλοχτυπούν ή δεν επαναλαμβάνουν.

Τι μπορείτε να κάνετε στον χώρο σας

Δεν μπορείτε να σταματήσετε το ξεκούρδισμα. Μπορείτε να το επιβραδύνετε αισθητά.

• Σωστή θέση. Εσωτερικός τοίχος, μακριά από πηγές θερμότητας, παράθυρα και ρεύματα αέρα.
• Σταθερή υγρασία. Η ιδανική σχετική υγρασία είναι ανάμεσα σε 40% και 70%. Ένα απλό υγρασιόμετρο πάνω στο πιάνο σας δείχνει πού βρίσκεστε. Στους ξηρούς χειμώνες με θέρμανση, ένας υγραντήρας στο δωμάτιο βοηθά. Στα υγρά σπίτια, ο αφυγραντήρας.
• Σταθερή θερμοκρασία. Όχι απότομες εναλλαγές. Ένα δωμάτιο που θερμαίνεται στους πολλούς βαθμούς το βράδυ και παγώνει τη μέρα είναι ό,τι χειρότερο.
• Τακτικό χόρδισμα. Μία φορά τον χρόνο, την ίδια εποχή. Το πιάνο που δεν ξεφεύγει πολύ από το σωστό ύψος σταθεροποιείται με τον καιρό και χρειάζεται λιγότερη δουλειά σε κάθε επίσκεψη.
• Καθαρό εσωτερικό. Η σκόνη κρατά υγρασία. Ο καθαρισμός και η ετήσια συντήρηση προστατεύουν τις τσόχες και τις χορδές.

Αν κάνετε αυτά, το ετήσιο χόρδισμα θα είναι μια σύντομη, προβλέψιμη επίσκεψη. Αν δεν τα κάνετε, θα συναντιόμαστε πιο συχνά, και για περισσότερα πράγματα.

Σχετικά

Υπηρεσίες: Χόρδισμα πιάνου · Καθαρισμός & συντήρηση

Προβλήματα: Το πιάνο ακούγεται φάλτσο / ξεκούρδιστο · Υγρασία: σκουριά, μούχλα, μυρωδιά · Κολλάει πλήκτρο

Διαβάστε επίσης: Κάθε πότε χορδίζεται το πιάνο

Πείτε μου πού βρίσκεται το πιάνο σας και τι αλλαγές έχετε προσέξει στον ήχο του. Τηλέφωνο: +30 694 459 4149 · Επικοινωνία & ραντεβού