Τι κάνει ένας τεχνικός πιάνου (και γιατί ο όρος «χορδιστής» δεν αρκεί)

«Θέλω έναν χορδιστή» είναι η φράση με την οποία ξεκινούν τα περισσότερα τηλεφωνήματα. Δεν με ενοχλεί, αλλά περιγράφει ένα μικρό μέρος της δουλειάς. Το χόρδισμα είναι η πιο συχνή εργασία σε ένα πιάνο, όχι η μόνη. Ένας τεχνικός πιάνου ρυθμίζει τον μηχανισμό, διαμορφώνει τον ήχο, επισκευάζει, ελέγχει και, όταν χρειάζεται, ανακατασκευάζει. Σπούδασα όλα αυτά στο London Guildhall University, όπου πήρα BSc Piano Technology το 1994, και τα κάνω από τότε σε σπίτια, ωδεία, studios και θέατρα σε όλη την Αττική.

Χορδιστής και τεχνικός: δύο λέξεις, μία δουλειά;

Στην Ελλάδα η λέξη «χορδιστής» επικράτησε γιατί το χόρδισμα είναι αυτό που βλέπει ο ιδιοκτήτης: κάποιος έρχεται, ανοίγει το πιάνο, δουλεύει μιάμιση ώρα και το πιάνο ακούγεται καλύτερα. Στο εξωτερικό ο όρος είναι «piano technician», τεχνικός πιάνου, και περιλαμβάνει ρητά και τα υπόλοιπα.

Η διαφορά δεν είναι θέμα τίτλου. Είναι θέμα του τι μπορεί να διαγνώσει και να κάνει ο άνθρωπος που στέκεται μπροστά στο πιάνο σας. Ένας χορδιστής που ξέρει μόνο χόρδισμα θα χορδίσει ένα πιάνο με βαριά πλήκτρα και θα φύγει. Το πιάνο θα ακούγεται σωστά και θα παίζεται το ίδιο άσχημα. Ένας τεχνικός θα σας πει ότι το πρόβλημα δεν είναι στις χορδές, αλλά στον μηχανισμό, και τι χρειάζεται.

Το χόρδισμα είναι η αρχή

Ας το πούμε καθαρά: το χόρδισμα είναι δύσκολο. Το να ακούσει κανείς τι συμβαίνει ανάμεσα σε δύο χορδές και να το σταθεροποιήσει ώστε να κρατήσει, θέλει χρόνια εκπαίδευσης. Στο Guildhall, το χόρδισμα εξ ακοής ήταν ο πυρήνας των σπουδών, και οι τελικές εξετάσεις χορδίσματος ήταν οι πιο απαιτητικές.

Αλλά το χόρδισμα αφορά ένα πράγμα: τη συχνότητα κάθε χορδής. Δεν αγγίζει το πώς αισθάνεται το πλήκτρο, πώς επιστρέφει το σφυράκι, πότε σβήνει η νότα, τι χαρακτήρα έχει ο ήχος. Όλα αυτά είναι άλλες εργασίες, και σε ένα πιάνο που δεν τις έχει δει για χρόνια, είναι αυτές που κάνουν τη διαφορά.

Ρύθμιση μηχανισμού: η αφή

Ο μηχανισμός ενός πιάνου έχει περισσότερα από πέντε χιλιάδες εξαρτήματα. Οι σχέσεις μεταξύ τους καθορίζουν πόσο βαθιά πατά το πλήκτρο, πόση αντίσταση έχει, πότε το σφυράκι αφήνεται ελεύθερο, πόσο γρήγορα επιστρέφει για την επόμενη νότα, πότε ο αποσβεστήρας πέφτει στη χορδή.

Με τα χρόνια και τη χρήση, οι τσόχες συμπιέζονται, το ξύλο κινείται, οι ρυθμίσεις ξεφεύγουν. Το αποτέλεσμα το νιώθει ο πιανίστας πριν το ακούσει: πλήκτρα άνισα, επαναλήψεις που δεν βγαίνουν, μια νότα που δεν σβήνει όταν αφήνετε το πλήκτρο. Η ρύθμιση μηχανισμού (regulation) επαναφέρει όλα αυτά στις προδιαγραφές του κατασκευαστή. Είναι η εργασία που ξεχωρίζει τον τεχνικό από τον χορδιστή, και αυτή που αλλάζει περισσότερο την εμπειρία του παιξίματος.

Ρύθμιση χροιάς: ο χαρακτήρας του ήχου

Αν το χόρδισμα καθορίζει ποια νότα ακούγεται και το regulation πώς αισθάνεται το πλήκτρο, η ρύθμιση χροιάς (voicing) καθορίζει πώς ακούγεται η νότα: ζεστή ή φωτεινή, στρογγυλή ή σκληρή, ομοιόμορφη από άκρη σε άκρη ή με νότες που «πετάγονται».

Το κύριο ηχογόνο σώμα του πιάνου είναι τα σφυράκια. Με τη χρήση αλλάζει το σχήμα και η πυκνότητά τους, και μαζί αλλάζει ο ήχος, συνήθως προς το σκληρό και μεταλλικό. Το voicing επαναφέρει τον ήχο στο επιθυμητό, ή τον προσαρμόζει στην αισθητική του πιανίστα και στον χώρο. Είναι η πιο «μουσική» εργασία του επαγγέλματος, και αυτή που ο πελάτης σπάνια ξέρει ότι υπάρχει μέχρι να την ακούσει.

Επισκευές, έλεγχος, ανακατασκευή

Ο τεχνικός επισκευάζει: αντικαθιστά σπασμένες χορδές, αποκαθιστά πλήκτρα που κολλούν, εντοπίζει θορύβους, επιδιορθώνει πεντάλ. Ελέγχει: εξετάζει ένα μεταχειρισμένο πιάνο πριν την αγορά και σας λέει αν αξίζει, με γραπτή έκθεση. Και, στα πιάνα που το αξίζουν, ανακατασκευάζει: αντικαθιστά χορδές, σφυράκια, τσόχες και αποκαθιστά τη δομή, ώστε ένα όργανο δεκαετιών να ξαναπαίξει όπως σχεδιάστηκε.

Καμία από αυτές τις εργασίες δεν είναι χόρδισμα. Όλες τις χρειάζεται κάποια στιγμή κάθε πιάνο. Και όλες απαιτούν να καταλαβαίνει κανείς το όργανο ως σύνολο: τη δομή, τον μηχανισμό, τα υλικά, την ακουστική. Αυτό διδάσκεται, και αυτό σπούδασα: δομή και γεωμετρία των μηχανισμών, επισκευή σταθερών δομών, τεχνολογία υλικών, ακουστική. Δίπλα σε δασκάλους του Pianoforte Tuners Association, και με συνεχή επιμόρφωση από τότε.

Πώς ξεχωρίζετε έναν τεχνικό

Δεν χρειάζεται να ρωτήσετε για πτυχία, αν και δεν βλάπτει. Ρωτήστε τι βλέπει στο πιάνο σας πέρα από το χόρδισμα. Ένας τεχνικός, πριν ξεκινήσει, θα παίξει μερικές νότες, θα πατήσει τα πεντάλ, θα κοιτάξει τα σφυράκια και θα σας πει δύο πράγματα που δεν είχατε προσέξει. Θα σας εξηγήσει τι είναι επείγον και τι περιμένει. Θα σας πει τι κοστίζει πριν το κάνει. Και, όταν κάτι δεν αξίζει να γίνει, θα σας το πει. Αν η απάντηση σε κάθε ερώτηση είναι «θέλει χόρδισμα», ρωτήστε και αλλού. Ένα πιάνο που έχει χρόνια να δει τεχνικό σπάνια χρειάζεται μόνο αυτό.

Το χόρδισμα είναι η αφορμή για να έρθει κάποιος στο σπίτι σας. Αυτό που κάνει με την ευκαιρία, πόσα βλέπει και πόσο ειλικρινά σας τα λέει, είναι η δουλειά. Περισσότερα για τη δική μου διαδρομή στη σελίδα Ο τεχνικός.

Σχετικά

Υπηρεσίες: Ρύθμιση μηχανισμού (regulation) · Ρύθμιση χροιάς (voicing) · Χόρδισμα πιάνου · Όλες οι υπηρεσίες

Προβλήματα: Βαριά ή άνισα πλήκτρα · Νότα που δεν σβήνει

Αν το πιάνο σας χορδίζεται κανονικά αλλά «κάτι δεν πάει καλά» στο παίξιμο, πείτε μου τι νιώθετε στα χέρια. Τηλέφωνο: +30 694 459 4149 · Επικοινωνία & ραντεβού